ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜਾ ਲੇਖ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਮੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੋਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਮੀਡੀਆ ਇਹ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਮੀ ਲਈ ਕੌਣ ਅਤੇ ਕੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ (ਸੀਆਈਐਲ), ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੋਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਕੋਲਾ ਨਾ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸੰਕਟ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਕਟ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ, ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ

ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮਾਰਚ 2022 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ 49 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਜਲੀ-ਵੰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਲਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਕੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝਕੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

6 ਮਈ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਯਾਤ ਕੋਲੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ 17,600 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ 10,000 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਸ ਕਦਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨੀ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਸਕਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸਾਰ ਪਾਵਰ, ਕੋਸਟਲ ਐਨਰਜੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਐਲ.ਪੀ. ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਲ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਸ. ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦੇ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ – ਟਾਟਾ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਅਡਾਨੀ ਪਾਵਰ – ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਲਾਂਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਵੰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਲਾਂਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਖਰੀਦ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕੋਲਾ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦਾ ਨਿਜੀਕਰਨ

ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿਚ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ – ਅਡਾਨੀ, ਜਿੰਦਲ ਅਤੇ ਬਿਰਲਾ – ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਦਾ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।

ਕੋਲਾ ਖਣਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਤੇ ਚਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੋਲੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝਕੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਖਾਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕੁੱਝ ਵੱਡੇ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਨੇ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਪਾਵਰ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ ਖਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਡਾਨੀ ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਐਂਡ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਐਸਾਰ ਐਨਰਜੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੀ.ਵੀ.ਕੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਲਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਫੀਸਦੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੋਲਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰੇਗਾ। ਗੁਜਰਾਤ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਟਨ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਆਯਾਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲਈ ਆਯਾਤ ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰਾਜ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਦਾ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁੱਲ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ 6.25 ਲੱਖ ਟਨ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੋਲਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝਕੇ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕੋਲਾ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਲਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਸੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਧਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਜਲੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਰਿਫ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਗੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਕੋਲਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ

ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮੀਡੀਆ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ‘ਤੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਂ ਤੋਂ ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਕੋਲਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਰੇਲਵੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਲਈ 113,880 ਵੈਗਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ – ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਵੈਗਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ ਦਾ 86 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੀਬ 28,470 ਵੈਗਨਾਂ ਦੀ ਲੋਡਿੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਕੋਲਾ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਉਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 122 ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਲੇ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭਗ 84 ਵੈਗਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਟਰੇਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਕਈ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਰੇਲਵੇ ਨੇ 2021-22 ਵਿੱਚ 653 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 2020-21 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੱਗਭਗ 20.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਢੋਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 653 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਲੱਗਭਗ 83 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਜਾਂ ਲਗਭਗ 54.04 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ, ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਲਈ ਸੀ। ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੇਲਵੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਿੱਟਾ

ਮੌਜੂਦਾ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਟ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਖਣਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਜਾਰੇਦਾਰ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਜੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।

close

Share and Enjoy !

Shares

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *